Coaching – czym naprawdę jest ?

Coaching to dziedzina, która narodziła się na przełomie lat 80 i 90 XX wieku, a jej  prekursorem był Thomas Leonard [1]. W Polsce dopiero XXI wiek przyniósł rozkwit coachingu. Coaching to odblokowanie potencjału człowieka w celu maksymalizowania jego dokonań. Nie polega na tym, by uczyć kogoś, ale pomóc mu się uczyć. Działanie coachingowe można opisać, jako[2]:

  • odblokowanie kompetencji pozwalających na maksymalizację wyników,
  • facylitacja[3] uczenia się – wspieranie ludzi w uczeniu się,
  • podejście szkoleniowe – forma uczenia się lub instruktażu bezpośrednio związana

z natychmiastową poprawą funkcjonowania i doskonalenia umiejętności,

  • lepsze funkcjonowanie w sferze życia zawodowego i osobistego – odwołanie się do modeli coachingu czerpiących z uznanych podejść terapeutycznych.

Według International Coach Federation (ICF)[4] coaching jest partnerstwem z klientem w prowokującym do myślenia i kreatywnym procesie, który inspiruje klienta do maksymalizacji swojego osobistego i zawodowego potencjału, natomiast International Coaching Community ICC[5] podaje na swojej stronie definicje coachingu, jako proces, którego celem jest wzmacnianie klienta w samodzielnym dokonywaniu zamierzonej zmiany (w oparciu o własne wnioski i zasoby). Coaching jest procesem doskonalenia kompetencji w obszarze, który chce rozwijać klient, pomaga ludziom w stawaniu się tym, kim chcą i byciu najlepszym, jak to możliwe, wydobywa i wzmacnia to, co w ludziach najlepsze[6].  Izba Coachingu[7] podaje na swojej stronie internetowej następującą definicję coachingu:”Coaching to metoda wpierania rozwoju realizowana w formie cyklu spotkań  pomiędzy coachem a klientem, podczas których coach, poprzez aktywne słuchanie, zadawanie pytań oraz stosowanie innych specyficznych narzędzi i zadań rozwojowych, towarzyszy klientowi w wyznaczaniu ważnych dla niego celów, odnajdywaniu wewnętrznych zasobów potrzebnych do ich realizacji oraz ustalaniu i wdrażaniu planów działań. Coaching może mieć formę pracy indywidualnej, z grupą lub zespołem. Coach wspiera klienta  w odkrywaniu i efektywnym wykorzystaniu osobistego potencjału   celem podnoszenia jakości jego życia”[8].

Wobec powyższego można stwiedzić, że coaching to metoda osobistego i zawodowego doskonalenia, która opiera się na założeniu, że wszystko, czego potrzebujemy do osiągania życiowych celów, już posiadamy. Jedynie powinniśmy nauczyć się skutecznie swoje zasoby wykorzystywać. Sylwia Monostori[9] podobnie jak Maciej Bennewicz również ostrzega, że należy uważnie przyglądać się produktom (szkoleniom, szkołom, publikacjom) z etykietką coaching, ponieważ łatwo o pomyłkę lub nadużycie. Coaching to metoda pracy, która pozwala rozpoznać własny potencjał i skorzystać z niego. Podczas procesu coachingowego wydobywa się z klienta talenty, umiejętności, możliwości, o których niejednokrotnie nie ma pojęcia. Praca coacha polega na zadawaniu głównie otwartych pytań. Pytania mają pobudzać, prowokować, by zajrzeć do wnętrza, pamięci, emocji i ukrytych pragnień człowieka. Do coacha należy umiejętne nawigowanie, pozwalające klientowi dotrzeć do samego sedna. W coachingu nie ma miejsca na doradztwo, czy sugerowanie. Podczas spotkań niezbędne jest budowanie wzajemnego zaufania i wspierających, partnerskich relacji między coachem, a klientem. Coaching to proces mierzalny na poziomie zachowań klienta. Klient decyduje o swojej zmianie. Coach mu jedynie towarzyszy. Coachowi specjalistyczna wiedza nie jest potrzebna, ponieważ on pracuje z człowiekiem. Coach ma pomóc zebrać siły i zasoby niezbędne do sprostania wyzwaniom w życiu osobistym i zawodowym.  Coaching nie uczy, w jaki sposób zrealizować projekt, ale jest pomocny w osiągnięciu lepszych wyników w realizacji danego projektu. Coaching pokaże, jakie cechy warto wzmocnić, żeby poprawić wyniki. Bazuje on na doświadczeniu klienta

i sposobie jego funkcjonowania. Różnica pomiędzy doradztwem, konsultingiem, a coachingiem jest taka, że coach nie daje gotowych rozwiązań, nie doradza, co i jak należy zrobić. Pracuje w taki sposób z klientem, by on sam określił istotne elementy dla danej sytuacji i stworzył własne rozwiązanie. Konsultant stawia diagnozę, coach pytania. Konsultant, czy doradca wiedzą lepiej, natomiast coach wie, że jego klient wie najlepiej. Odpowiedzialność za osiągnięcie celu należy do klienta[10].

M. Bennewicz uważa, że wszyscy ludzie posiadają wystarczającą ilość talentów, umiejętności i środków materialnych, aby móc realizować swoje cele zarówno życiowe, jak i zawodowe. Wskazuje, że problemem jest skuteczne określenie celu, do którego człowiek zmierza. Według niego mnóstwo ludzi przez całe życie realizuje cudze pomysły

i przez to są sfrustrowani. Wynika, to z tego, że ludzie skupiają się na tym, czego chcą

uniknąć, a nie na tym czego pragną. Poza tym ludzie noszą w sobie mnóstwo przekonań, które dodatkowo wpływają negatywnie na ich życie. W książce „Coaching, czyli restauracja osobowości” Bennewicz podkreśla też, jak niekorzystnym dla człowieka jest skupianie się na przeszłości. Nazywa to sprzężeniem zwrotnym do przeszłości. Pokazuje zalety sprzężenia zwrotnego do przyszłości, które sprawia, że mamy poczucie wpływu, poczucie odpowiedzialności za swoje życie, jesteśmy kreatywni, gotowi na zmiany i wychodzimy ze strefy komfortu. W przypadku sprzężenia zwrotnego do przeszłości jest w nas dużo poczucia winy, krzywdy, krzywdo – winy, zachowawczości i trwamy w strefie komfortu.[11] Doskonałym uzupełnieniem sposobu myślenia Bennewicza jest książka Rhondy Byrne[12] Sekret”, która jest niezwykle inspirującą lekturą dla klienta coachingu, który ma trudności z pozytywnym postrzeganiem świata, swojego życia i motywacją do działania. Zgodnie z treścią książki należy skupiać się nad tym, czego pragniemy, a nie na tym czego chcemy uniknąć i dużo wizualizować oraz stosować pozytywne afirmacje.

Maciej Bennewicz dużo pisze o użyteczności, czyli braniu tego, co tak naprawdę jest nam potrzebne, dlatego też w procesie coachingu, to klient decyduje co wyniesie z sesji i czy praca z coachem go na tyle zainspiruje, zmotywuje, aby chętnie wykonywał zadania pomiędzy sesjami. Bennewicz wskazuje, że niejednokrotnie podejście jednego eksperta coachingu przeczy drugiemu, a nawet całe szkoły i wykładowcy rywalizują ze sobą. Według niego nie należy się tym zbytnio przejmować, ale rozwijać swój warsztat i zdobywać doświadczenie. Uważam, że uczęszczając na studia podyplomowe z coachingu mogliśmy tego doświadczyć, a mianowicie, tego że każdy z coachów, który prowadził z nami zajęcia, miał inny czasem pogląd na dane zagadnienie dotyczące prowadzenia sesji coachingowej. Autor książki „Coaching, czyli restauracja osobowości” powołuje się bardzo często na ekspertów zagranicznych z zakresu coachingu, np. Davida Clutterbucka[13], wybitnego twórcy dyscypliny i badacza zagadnienia coachingu i mentoringu. Według D. Clutterbucka zawodowy coach najczęściej zaczyna od procedur, techniki i szczegółowych ćwiczeń, które proponuje swoim klientom. Jednakże w wyniku osobistego rozwoju emocjonalnego i zawodowego, w którymś momencie musi zadać sobie pytanie o własny styl pracy coachingowej i wreszcie o filozofię coachingu, o swój osobisty stosunek do pytania: czym jest rozwój człowieka? [14]

Proces coachingowy składa się z sesji coachingowych, na których coach pracuje z klientem nad jakimś problemem. Sesje coachingowe odbywają się średnio co dwa tygodnie, trwają minimum 60 minut i inaczej niż w terapii zazwyczaj nie kończą się wraz z wybiciem określonej godziny, ale wtedy gdy coach i klient stwierdzą, że wyczerpali temat. Czasami może być to 70 minut, czasami 90 minut. Cały proces coachingowy zwykle obejmuje 6-10 spotkań. Sesja life coachingu kosztuje od 100 – 300 zł, a business coachingu od 200 zł do 300 zł[15]. Pierwsza sesja coachingowa powinna być pro bono, czyli bezpłatna, aby klient określił, czy mu odpowiada praca z danym coachem.  Pierwszą sesję coachingową zaczyna się od spisania kontraktu z klientem, w którym będą zawarte zasady, jakimi zarówno coach, jak i klient będą się kierować przez cały proces, m.in. cel procesu coachingowego, obowiązki klienta i coacha, informacja o zasadzie poufności, częstotliwość spotkań. Po każdej sesji warto sporządzić formularz przebiegu coachingu, w którym znajdą się informacje dotyczące tematu sesji, najważniejszych punktów sesji, zobowiązań klienta. W trakcie prowadzenia procesu coachingowego coach powinien postępować zgodnie z Kodeksem Etycznym Coacha. Według ICF proces coachingowy składa się z następujących etapów[16]:

  • I etap – analiza klienta i jego środowiska, czyli czas poznawania klienta,
  • II etap – planowanie, ustalanie priorytetów, spójności z tym co robi klient, a tym co pragnie osiągnąć,
  • III etap – wdrażanie, czyli zobaczenia dużego obrazu kluczowych zadań,

II i III etap – często nazwany jest “coaching through the gap”, czyli skupienie się na tym co ma się wydarzyć miedzy tym co jest teraz, a tym co klient chce osiągnąć w przyszłości,

  • IV etap – to etap ewaluacji i utrzymania rezultatów. W tym okresie spotkania są rzadsze i polegają na usamodzielnieniu klienta w podejmowaniu przez niego kluczowych decyzji.

Proces coachingowy powinien zostać zakończony raportem z procesu coachingowego.

Coach  w trakcie swojej pracy powinien kierować zasadami etycznymi, które zostały określone w kodeksie etycznym. Kodeks etyczny coacha zawiera zasady, zalecenia         i zakazy, którymi coach powinien się zawsze kierować w swojej pracy. Określa on cel pracy z klientem, zasady współpracy, dzięki temu, np. coach ma prawo odmówić lub przerwać prowadzenie coachingu, gdy klient łamie warunki umowy, postępuje nieetycznie, narusza granice psychiczne lub fizyczne coachingu, natomiast coach uznaje prawo klienta do rozwiązania umowy, jeśli stwierdzi on, że cele coachingu nie są realizowane lub ustalenia zawarte w kontrakcie nie są respektowane przez coacha. Coach jest również zobowiązany przerwać sesję coachingową, gdy klient jest pod wpływem środków odurzających (alkoholu, narkotyków). W kodeksie etycznym również zawarte są informacje na temat prowadzenia procesu coachingu, kwestie związane z poufnością i prywatnością. Kodeksy etyczne podkreślają, że coach nie może obiecywać klientowi, tego co jest niemożliwe do osiągnięcia. Coach również podejmuje się tylko takich procesów coachingowych, do których jest przygotowany. Coach zgodnie z etyką coacha powinien być rzetelny w udzielaniu informacji zwrotnej. Opinie i komentarze coacha mają za zadanie wspierać klienta w znajdowaniu rozwiązań. Coach zgodnie z danym kodeksem zwykle zobowiązuje się pogłębiać wiedzę i rozwijanie swoich umiejętności. Coach działa uczciwie na rynku, nie podważa kompetencji innych coachów. Coach zachowuje przyzwoitość i zdrowy rozsądek i zachowuje równowagę pomiędzy tym co dajesz i tym, co bierze. Coach powinien być dojrzały emocjonalnie, zachować precyzję w działaniu, dbać o szczegóły, być samoświadomy, być odważny i potrafić się jawnie przyznać do błędu. Coach powinien być apolityczny, tzn. nie stawać po czyjejkolwiek stronie. Coach nie podejmuje roli doradcy, mediatora, negocjatora ani sędziego w jakimkolwiek konflikcie. Coach ma za zadanie inspirować i mieć twórcze podejście do każdego procesu coachingowego. Coach lubi ludzi, ponieważ szacunek dla klienta, jako osoby i lubienie jego ma bardzo znaczący wpływ na relacje oraz późniejsze efekty coachingu. Podstawowe wartości, jakimi kieruje się coach: miłość – chociaż to nie tylko wartość, to podstawowa kompetencja w komunikacji; pokora – cecha ludzi wielkich, coaching nie jest procesem porównywania, jest procesem, w którym klient odkrywa siebie; coach nie podejmuje się pracy, gdy ma wątpliwości, czy im sprosta; prawość – coach ma dostęp do poufnych informacji i niezmiernie osobistych aspektów życia, a w związku         z tym nie jest dopuszczalne, aby coach kiedykolwiek i w jakichkolwiek warunkach zawiódł zaufanie; szacunek – coach szanuje klienta i tematy przez klienta podejmowane, nie wartościuje ich i nie ocenia, pozostawia również prawo i odpowiedzialność za dokonywane wybory klientowi, w żadnych okolicznościach nie krytykuje i nie naprawa świata klienta; szczerość – coach nie gra w żadne gry, jest otwarty, lojalny, uczciwy, klarowny, działa z prostotą, troską, entuzjazmem, dumą, godnością i pasją, jest autentyczny, odważny, spokojny i jednoznaczny, doświadcza radości i ma poczucie humoru, jednocześnie potrafi zachować powagę wszędzie tam, gdzie jej miejsce; spójność – coach robi to, co mówi, że robi, coach żyje tak, jak mówi, że żyje, spójność jest jednym z gwarantów zdrowych relacji; autentyczność – coach nie udaje kogoś, kim nie jest, ma świadomość swoich słabości        i ograniczeń; poufność – coach w stopniu całkowitym jest zobowiązany do zachowywania tajemnicy zawodowej; odpowiedzialność – coach nie jest ekspertem w każdej dziedzinie życia, nade wszystko w sprawach życia klienta, coach posiada wiedzę i umiejętności zarządzania procesem coachingowym, ma znać silne i słabe strony procesu, kluczowe etapy       i punkty przełomowe – w tym ma być ekspertem; wnikliwość – coach posiada zddolność precyzyjnego widzenia zdarzeń, okoliczności i ludzi, to cecha, która pomaga wychwycić sens; elastyczność  – coach działa w niepowtarzalnych warunkach, musi posiadać zdolność kreatywnego działania i improwizowania; cierpliwość – coach podąża za klientem, a to oznacza, że dostosowuje tempo do jego potrzeb i możliwości; zdrowy dystans – coach potrafi zachować zdrowy dystans i to zarówno do spraw, jak i do samego klienta[17]. Istnieją kodeksy etyczne stworzone przez organizacje zajmujące się coachingiem, m.in. Izby Coachingu, ICF Polska, ICC Polska.

Chociaż coaching może na pozór przypominać działalność psychologiczną i kojarzony bywa z psychoterapią, a coach z psychologiem, terapeutą, to jednak należy pamiętać, że coaching nie jest terapią. „W terapii zakłada się, że klient ma problem, z którym sam sobie nie poradzi, i dlatego przychodzi po pomoc” – pisze Monika Zubrzycka – Nowak[18] w książce ”Czym (nie) jest coaching?” Celem terapii jest zazwyczaj zrozumienie, skąd przyczyny zachowania człowieka, skąd bierze się problem, jak powstaje i jakie niesie konsekwencje, a więc stawia się problem w centrum uwagi. Gdy już pojawi się zrozumienie problemu, kolejnym krokiem jest sprawienie, by klient lepiej sobie z nim radził, żeby nauczył się, jak mu stawić czoło, jak obejść, jak uwolnić się od źródła problemu. Wobec tego główna różnica między coachingiem, a terapią nie polega na metodach działania ani na stosowanych technikach, ale na założeniach dotyczących zasad traktowania klienta, świata, życia i problemu”. Należy pamiętać, że coaching nie sięga do przeszłości, ale skupia się na chwili obecnej i na przyszłości[19].

Reasumując uważam, że coaching pomaga w otworzeniu i rozszerzeniu tunelu naszych przekonań, nawyków, w którym latami człowiek żyje, pomaga wyjść ze strefy komfortu. Coaching jest przebudzeniem, pobudzeniem, inspirowaniem, otwieraniem, wsparciem przy zmianie i motywowanie. Coaching jest procesem, w którym dobrowolnie uczestniczy coach i coachee[20]. Coaching pomaga znaleźć najbardziej właściwą drogę lub najwłaściwsze pomysły do realizacji celów, rozwiązywania problemów, osiągnięcia rozwoju, a więc tego co osoba coachowana pragnie lub do czego dąży. Coach pomaga w uświadomieniu osobie coachowanej tkwiących w niej możliwości i zmotywowaniu do działania, potrafi zadawać odpowiednie pytania zgodnie z zasadami w coachingu, tj. pytania otwarte, a nie zamknięte. Coach potrafi słuchać i jest jak lustro, które pokazuje osobie coachowanej to, co jest ważne, a czego osoba nie dostrzega lub nie uświadamia sobie, buduje w osobie coachowanej poczucie wartości, siłę i optymizm, a przez stosowanie odpowiednich modeli i technik pomaga znaleźć właściwe odpowiedzi i podjąć właściwą decyzję. Coaching w Polsce jest elitarny, promowany i sprzedawany głównie w kręgach biznesu, adresowany głównie do top managementu i menedżerów średniego szczebla. Z USA i Wielkiej Brytanii przyszła moda na korzystanie z coachingu również na cele prywatne, chociaż różnorodność całkowicie jeszcze do nas nie dotarła[21]. W kolejnym rozdziale zostały omówione rodzaje coachingu.

 


[1]Thomas Leonard – Pisarz, twórca, innowator, trener. Uważany za ojca i twórcę tego, czym dziś jest coaching.

[2] H. Low, S. Irealand, Z. Hussain, Psychologia coachingu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2010, s.83.

[3]Facylitacja – (od fr. Faciliter – ułatwiać) oznacza wspieranie i ułatwianie procesu komunikacji w grupie. Facylitator pomoga osobie lub członkom grupy zdefiniować problemy, które muszą rozwiązać. Tworzy atmosferę, w której każdy bez obaw dzieli się swoim zdaniem, nie urażając przy tym innych i nie narzucając go pozostałym. Rolą facylitatora jest pośredniczenie i ułatwianie przepływu informacji oraz nadawanie struktury dyskusji. Dąży on do skupienia energii grupy wokół wspólnego celu, dba o to, by był on przez wszystkich członków grupy rozumiany tak samo, zapobiega dygresjom i odchodzeniu od tematu.

[4] ICF Polska – jest oddziałem International Coach Federation, największej ogólnoświatowej organizacji coachingowej reprezentującej środowisko profesjonalnych coachów. ICF zostało założone w 1995 roku, obecnie liczy ponad 18 000 członków zrzeszonych w ponad 100 krajach.

[5] ICC Polska – jest oddziałem International Community Coaching, kolejną ogólnoświatową organizacją coachingową reprezentującą środowisko profesjonalnych coachów.

[7] Izba Coachingu – Izba Coachingu jest, niezależną i neutralną organizacją reprezentującą interesy środowiska coachingowego w Polsce, Jest to pierwsza na świecie izba gospodarcza skupiającą firmy zajmujące się coachingiem. Postawiła sobie za cel  rejestrację  zawodu coacha.

[9] S. Monostori – Współautorka książki „Czym (nie) jest coaching”, autorka artykułów z zakresu coachingu, m. in. w Magazynie Coaching.

[10] S. Monostori, Czym ( nie) jest coaching, Magazyn Coaching, marzec – kwiecień 2011, s.20-21.

[11] M. Bennewicz, Coaching, czyli restauracja osobowości, Gruner + Jahr Polska, Warszawa 2008, s.71-73.

 

[13] Profesor David Clutterbuck jest jednym z najbardziej cenionych pisarzy i myślicieli w Europie z przywództwa,          coachingu i mentoringu. Jest autorem blisko 50 książek i setki artykułów na temat zarządzania. Jest współzałożycielem Europejskiego Rady Mentoringu i Coachingu Clutterbuck Associates, która specjalizuje się w pomaganiu ludziom w organizacji, rozwojem przywództwa i coachingu umiejętności. Autor m.in. Coaching zespołów, Równowaga między życiem zawodowym, Każdy potrzebuje mentora. Jak kierować talentami? etc.

[14] M. Bennewicz, Coaching Tao, Gruner + Jahr Polska, Warszawa, 2010, s.29.

[15] R. Rient Wybierając coacha Magazyn coaching, maj-czerwiec 2013, s. 32-34.

[18] Monika Zubrzycka – Nowak – współautorska książki pt. Czym (nie) jest coaching?

[19] S. Monostori, Czym ( nie) jest coaching, Magazyn Coaching marzec – kwiecień 2011, s.20-21.

[20] Coachee – klient coachingu, coachowany.

[21] T. Miś – Szczechura, Chcesz sprawniej osiągać cele?, Poradnik Psychologiczny Polityki „ja my oni”, 1/2009, s.68-70.

  1 comment for “Coaching – czym naprawdę jest ?

  1. 27 stycznia 2017 o 07:15

    Świetnie przygotowany artykuł. Do mnie najbardziej przemawia fragment, w którym pokazane jest czym różni się psychoterapia od coachingu. Osobiście uważam, że trzeba wierzyć w potencjał ludzi – i im także pomóc uwierzyć w siebie. Nie da się przecież nikogo przez całe życie trzymać za rękę ;) Pozdrawiam

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *